بلاگ

چراغ نیم‌سوز موتور جریان دانش هوش مصنوعی در ایران

بر اساس گزارش شاخص هوش مصنوعی ایران، از نظر تعداد مقالات هوش مصنوعی، علی‌رغم رشد ۱۳ درصدی تعداد مقالات هوش مصنوعی ایرانی در سال ۲۰۲۴، همچنان ایران فاصله حدود ۱۰ درصدی خود را با رشد مقالات هوش مصنوعی دنیا حفظ کرده و این موضوع باعث شده تا علی‌رغم هشدارهایی که در سال‌های گذشته داده می‌شد، جایگاه ایران به سایر رقبای منطقه‌ای، همچون عربستان و ترکیه، به دلیل سرعت ناکافی در تولید علم هوش مصنوعی واگذار شود.

نشست «هوش مصنوعی؛ شتاب‌دهی اقتصاد دیجیتال»

نگاهی به نقش نرم‌افزارهای متن‌باز در حکمرانی هوش مصنوعی

نرم‌افزارهای متن‌باز که عموماً نرم‌افزارهایی رایگان و بدون قواعد محدودکننده هستند نقشی اساسی در حکمرانی هوش مصنوعی دارند و می‌توانند حکمرانی هوش مصنوعی را با تغییرات اساسی مواجه کنند. مساله اصلی در ارتباط نرم‌افزارهای متن‌باز و هوش مصنوعی، ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی است. این‌گونه ابزارها به واسطه رایگان و در دسترس بودن می‌توانند در توسعه و گسترش نرم‌افزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در دو حوزه علم و صنعت نقشی مهم و کلیدی ایفا کنند. همچنین نرم‌افزارهای متن‌باز ضمن سرعت‌بخشی به این توسعه باعث افزایش تجربه‌های حاصل از موضوعات اخلاقی پیرامون هوش مصنوعی شده و غنای تجربی بیشتری را فراهم کرده و به همین سبب زمینه‌ساز استانداردگذاری اخلاقی بهتر در حوزه هوش مصنوعی خواهند شد. از سویی این‌گونه نرم‌افزارها نقش پیچیده‌ای در بازار هوش مصنوعی دارند و می‌توانند محرک گسترش نوآوری‌های بنیادی در این حوزه ‌شوند. در ادامه به پنج بحث اساسی در حوزه رابطه متقابل هوش مصنوعی و نرم‌افزارهای متن‌باز و دلالت‌های سیاستی آن می‌پردازیم.

ایران در جهان هوش مصنوعی

انقلاب هوش مصنوعی به‌سرعت در حال ایجاد تحولاتی بنیادی در عرصه‌های مختلف علمی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی است. هوش مصنوعی نیز همچون انقلاب‌های فناورانه پیشین (مانند الکتریسیته)، ویژگی‌های فناوری‌ همه‌منظوره (General Purpose Technology) را به همراه خود دارد و نه‌تنها انقلابی در صنایع موجود ایجاد کرده، بلکه بستری برای ظهور نوآوری‌های بی‌شمار در صنایع مختلف فراهم آورده است. ایران در جهان هوش مصنوعی اگر چه خاستگاه آن حوزه علوم کامپیوتر است، اما اثربخشی آن به این حوزه محدود نبوده و به‌صورت فراگیر در بخش‌های متعدد و گوناگون همچون سلامت، آموزش، حمل‌ونقل، کشاورزی و امنیت، جنبه‌های مختلف زندگی بشری را تحت تاثیر قرار داده است.

هوش مصنوعی؛ چالش‌ها و فرصت‌ها

سال گذشته یکی از پرماجراترین سال‌های هوش مصنوعی از ابتدای پیدایش این فناوری در دهه ۵۰ و ۶۰ میلادی تاکنون بوده است. در سالی که گذشت هماوردی‌های بین‌المللی پیرامون هوش مصنوعی از سطح فناوری و رقابت‌ شرکت‌ها فراتر رفت و ابعاد ژئوپولیتیکال پردامنه‌تری یافت. هوش مصنوعی؛ چالش‌ها و فرصت‌ها از معرفی کلان پروژه ۵۰۰میلیارد دلاری استارگیت (Stargate) در آمریکا با محوریت شرکت ‌‌OpenAI گرفته تا نشست پاریس در فرانسه و اعلام سرمایه‌گذاری اتحادیه اروپا برای توسعه «کارخانه‌های هوش مصنوعی» و معرفی DeepSeek که نشان از قدرت فناورانه بالای شرکت‌های چینی در رقابت جهانی هوش مصنوعی است. در ایران نیز امسال شاید مهم‌ترین سال فناوری هوش مصنوعی از ابتدای توجهات به این فناوری باشد. در این یادداشت کوتاه تلاش می‌کنم تا مروری بر سیاستگذاری‌های هوش مصنوعی ایران در یک سال اخیر داشته باشم و در پایان نقدی بر آنچه بر ما رفت و پیش‌بینی‌ای برای آینده‌ای که در پیش است، ارائه دهم.

به چه روایتی از هوش مصنوعی احتیاج داریم؟

در ماه‌های اخیر، هوش مصنوعی، هوش از سر سیاست‌گذاران، فعالان حوزه فناوری اطلاعات، کارآفرینان و همه فعالان بخش خصوصی در سراسر جهان برده است. بخش مهمی از اخبار و تحلیل‌های روزانه به تبعات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی توسعه فناوری هوش مصنوعی و اثرات شگرف، ناپیدا و غیرقابل پیش‌بینی آن در ابعاد مختلف زندگی آحاد مردم جامعه می‌پردازند.