از منظر علمی، ایران در سالهای اخیر در مقایسه با کشورهای منطقه و جهان با افت چشمگیری مواجه شده است. در سال ۲۰۲۳، ایران از لحاظ تعداد و کیفیت مقالات علمی در حوزه هوش مصنوعی در جایگاه دوم منطقه، پس از عربستان سعودی، قرار دارد. با تداوم این روند، پیشبینی میشود که ایران در سه سال آینده جایگاه دوم را به ترکیه واگذار کند.
در زمینـه توسـعهدهندگان هـوش مصنوعـی، ایـران پـس از ترکیـه در رتبـه دوم منطقـه قـرار دارد. رونـد مشـارکت ایرانیـان در پروژههای با کیفیت هوش مصنوعی در سالهای اخیر صعودی بوده و حضور مهندسان ایرانی در این حوزه رو به افزایش است. این حوزه یکی از مزایا و فرصتهای کلیدی ایران در رقابت جهانی در عرصه هوش مصنوعی به شمار میرود.
در رابطه با کاربردی سـازی و بکارگیری هوش مصنوعی در کسـب وکارهای ایرانی، ایران حداقل هفت سـال از میانگین جهانی عقبتر است و در حال حاضر حدوداً ۱۷ درصد از کسب وکارهای ایرانی از هوش مصنوعی استفاده میکنند.
از دلایل اصلی عدم توسعه و پذیرش هوش مصنوعی در کسب وکارهای ایرانی، فقدان مهارت در بین کارکنان موجود و یا دشوار بودن استخدام کارکنان جدید با مهارتهای مناسب و زیرساخت فناوری اطلاعات ناکافی یا ناسازگار است. این دو عامل کلیدی، به طور جدی مانع گسترش هوش مصنوعی در بنگاههای ایرانی شده است.
از نظـر تعـداد شرکت هـای فعـال در حـوزه هـوش مصنوعـی، ایـران تـا سـال ۲۰۱۶ در جایـگاه دوم منطقـه بـود، امـا در سـال ۲۰۲۳ بـا دو پلـه سقوط، در رتبه چهارم قرار گرفته است.
از منظـر بـازار هـوش مصنوعـی، ارزش بـازار ایـن حـوزه در ایـران تـا سـال ۰۳ ۱۴ حـدود ۱۶۰۰ میلیـارد تومـان تخمـین زده میشـود (شـامل زیرسـاخت، داده و نرمافزار) از سـال ۱۳۹۶ و با در نظر گرفتن نرخ تنزیل تورم سـالانه، این بازار با شـیب اندکی کوچک شـده که چالشی کلیدی به شمار میآید.
در زمینه سرمایهگذاری، ایران کمترین میزان سرمایهگذاری را در میان کشورهای منطقه داشته است. طبق برآوردها، تاکنون حدود ۱۰ میلیون دلار در بخش دولتی و خصوصی ایران در حوزه هوش مصنوعی (شامل زیرساخت، داده و نرم افزار) سرمایهگذاری شده است.
از نظر ظرفیت توان پردازشی داخلی و دسترسی به پردازندههای پیشرفته در حوزه هوش مصنوعی، ایران در جایگاه پنجم منطقه قرار دارد.
تعداد فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد و دکترای مهندسی کامپیوتر مرتبط با هوش مصنوعی در ایران به طور سالانه حدود ۳۵۰۰ نفر است. این رقم علی رغم تحولات گسترده در حوزه هوش مصنوعی و موج مهاجرت تحصیلی، در سالهای اخیر تغییر چندانی نداشته است.
از لحاظ شاخصهای اخلاقی و قوانین مرتبط با هوش مصنوعی، ایران در جایگاه پنجم منطقه قرار دارد که البته فاصله قابل توجهی با دیگر کشورهای منطقه ندارد. نبود قوانین مرتبط با حفاظت از دادهها و فقدان چارچوب حکمرانی هوش مصنوعی، دو چالش اصلی ایران در این حوزه محسوب میشود.
